ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని అమరావతి ఇప్పుడు కేవలం పరిపాలనా నగరంగానే కాకుండా, ప్రపంచ డీప్టెక్ మ్యాప్లో ఒక వ్యూహాత్మక కేంద్రంగా మారుతోంది. 2025 ఏప్రిల్లో ప్రారంభమైన రాష్ట్ర క్వాంటం ప్రయాణం, జూన్ 30న జరిగిన ‘అమరావతి డిక్లరేషన్’ ద్వారా ఒక స్పష్టమైన దిశను నిర్దేశించుకుంది. రేపు ప్రారంభం కాబోతున్న Amaravati Quantum Reference Facility (AQRF) ఆ ఆశయాలకు భౌతిక రూపం. 7 భారతీయ సంస్థల కన్సార్టియం కేవలం 8 నెలల రికార్డు సమయంలో స్వదేశీ క్వాంటం వ్యవస్థను సిద్ధం చేయడం విశేషం. ఇది భారతదేశానికి “సార్వభౌమ క్వాంటం సామర్థ్యాన్ని” (Sovereign Quantum Capability) కట్టబెడుతూ, అమరావతిని అంతర్జాతీయ క్వాంటం ఎకోసిస్టమ్లో అగ్రస్థానంలో నిలబెట్టబోతోంది.
మేక్ ఇన్ ఇండియా క్వాంటం
SRM యూనివర్సిటీ (అమరావతి) మరియు గన్నవరం మెధా టవర్స్లో ఏకకాలంలో ప్రారంభం కానున్న ఈ సదుపాయాలు భారతదేశపు తొలి ‘మేక్ ఇన్ ఇండియా’ క్వాంటం టెస్టింగ్ కేంద్రాలుగా రికార్డు సృష్టించనున్నాయి. ఇప్పటివరకు క్వాంటం హార్డ్వేర్ డిజైన్ లేదా సర్టిఫికేషన్ కోసం మనం విదేశీ ల్యాబ్లపై ఆధారపడాల్సి వచ్చేది. కానీ ఇప్పుడు, Amaravati 1Q & 1S సిస్టమ్స్ ద్వారా డిజైన్ నుండి సర్టిఫికేషన్ వరకు ప్రతి దశ స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతోనే సాగుతుంది. ఇది కేవలం పరిశోధనకే పరిమితం కాకుండా, నేషనల్ క్వాంటం మిషన్తో అనుసంధానమై, వాణిజ్యపరమైన క్వాంటం ఉత్పత్తుల తయారీకి బలమైన పునాది వేస్తోంది. మెధా టవర్స్ వంటి ఐటి హబ్లలో ఈ విస్తరణ జరగడం వల్ల పరిశ్రమలకు, అకడమియాకు మధ్య వారధి ఏర్పడుతుంది.
గ్లోబల్ మోనోపోలీలకు సవాల్
ప్రపంచ క్వాంటం రంగంలో ఉన్న కొద్దిపాటి విదేశీ కంపెనీల గుత్తాధిపత్యాన్ని సవాలు చేస్తూ, Bharat Quantum Reference Facilities (BQRF) అత్యంత సంక్లిష్టమైన హార్డ్వేర్ను భారత్లోనే తయారు చేస్తోంది. క్వాంటం కంప్యూటింగ్ కోసం అవసరమైన అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రతలను సృష్టించే ‘డైల్యూషన్ రిఫ్రిజిరేటర్ల’ను అంబర్ ఎంటర్ప్రైజెస్ భాగస్వామ్యంతో తయారు చేయడం, కంట్రోల్ ఎలక్ట్రానిక్స్ కోసం DRDO సహకారం తీసుకోవడం, మరియు TIFR ముంబై ద్వారా యాంప్లిఫైయర్లను అభివృద్ధి చేయడం వంటివి ఈ ప్రాజెక్ట్ యొక్క లోతును తెలియజేస్తున్నాయి. ఇలా క్లిష్టమైన విడిభాగాలను దేశీయంగా అభివృద్ధి చేయడం వల్ల రక్షణ, కమ్యూనికేషన్ మరియు డేటా సెక్యూరిటీ రంగాలలో భారత్ ఇతర దేశాలపై ఆధారపడాల్సిన అవసరం తప్పుతుంది. అమరావతి వేదికగా జరుగుతున్న ఈ విప్లవం భారత భవిష్యత్తును క్వాంటం దిశగా నడిపిస్తోంది.