Budget 2026: కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ ఈ ఏడాది బడ్జెట్ను ఫిబ్రవరి 1, ఆదివారం నాడు ప్రవేశపెట్టనున్నారు. బ్రిటిష్ పాలనా కాలం నుండి బడ్జెట్ను ఆంగ్ల భాషలోనే ప్రవేశపెట్టే ఆచారం ఉండేది. 1947లో దేశానికి స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తర్వాత కూడా ఈ సంప్రదాయం కొనసాగింది. 1947 నుండి 1954 వరకు భారతదేశ బడ్జెట్ పత్రాలు కేవలం ఆంగ్ల భాషలోనే ముద్రించబడేవి, పంపిణీ చేయబడేవి. దీనివల్ల దేశంలోని మెజారిటీ ప్రజలకు బడ్జెట్లోని ముఖ్యాంశాలను అర్థం చేసుకోవడం కష్టమయ్యేది. అయితే బడ్జెట్ చరిత్రలో 1955 సంవత్సరం ఒక మైలురాయిగా నిలిచింది. అప్పటి ఆర్థిక మంత్రి చింతామణి ద్వారకానాథ్ దేశ్ముఖ్ (సి.డి. దేశ్ముఖ్) ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రజల భాగస్వామ్యం ఉండాలంటే ప్రభుత్వ విధానాలు వారి స్వభాషలో ఉండాలని భావించారు.
1955లో సి.డి. దేశ్ముఖ్- సంప్రదాయాన్ని మార్చిన మంత్రి
1955లో మొదటిసారిగా ఆర్థిక మంత్రి దేశ్ముఖ్ బడ్జెట్ పత్రాలను హిందీ, ఇంగ్లీష్ రెండు భాషలలో విడుదల చేయాలని ఆదేశించారు. భారతదేశంలో హిందీ మాట్లాడే వారి సంఖ్య ఎక్కువగా ఉన్నందున ఆర్థిక విధానాల సమాచారం సామాన్య ప్రజలకు వారి భాషలోనే చేరాలన్నదే ఈ నిర్ణయం వెనుక ఉన్న ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ఈ చొరవతో బడ్జెట్ పరిధి మరింత విస్తృతమైంది. అప్పటి నుండి కేంద్ర బడ్జెట్ క్రమం తప్పకుండా హిందీ, ఇంగ్లీష్ భాషల్లో విడుదలవుతోంది. దీనివల్ల పార్లమెంటులో చర్చల స్థాయి పెరగడమే కాకుండా సామాన్య ప్రజలు, స్థానిక వ్యాపారులు, చిన్న రైతులకు కూడా ప్రభుత్వ పథకాలపై అవగాహన పెరిగింది.
Also Read: ఆస్ట్రేలియా పర్యటనకు టీమిండియా జట్టు ప్రకటన!
స్వతంత్ర భారత మూడవ ఆర్థిక మంత్రి సి.డి. దేశ్ముఖ్ ఎవరు?
1975లో పద్మవిభూషణ్ గ్రహీత అయిన సి.డి. దేశ్ముఖ్ స్వతంత్ర భారతదేశానికి మూడవ కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిగా పనిచేశారు. ఆయన పదవీకాలం జూన్ 1, 1950 నుండి ఆగస్టు 1, 1956 వరకు కొనసాగింది. అంతకుముందు ఆయన ఐసిఎస్ (ICS) అధికారిగా బ్రిటిష్ పాలనలో తన సమర్థతను నిరూపించుకున్నారు. భారత తొలి ప్రధాని జవహర్లాల్ నెహ్రూ హయాంలో ఆర్థిక విధానాల రూపకల్పన, పారిశ్రామిక అభివృద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఆయన యూజీసీ (UGC) ఛైర్మన్గా, ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయ వైస్ ఛాన్సలర్గా కూడా సేవలందించారు. 1943 నుండి 1949 వరకు భారత రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI)కు తొలి భారతీయ గవర్నర్గా వ్యవహరించారు. 1955-56 బడ్జెట్ను హిందీలో విడుదల చేయడంతో పాటు లైఫ్ ఇన్సూరెన్స్ కార్పొరేషన్ (LIC) స్థాపనలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు.
తొలి బడ్జెట్ నుండి ఇప్పటి వరకు వచ్చిన మార్పులు
కాలక్రమేణా బడ్జెట్ స్వరూపం మారుతూ వచ్చి నేడు పూర్తిగా డిజిటల్గా మారింది. బడ్జెట్ ప్రయాణంలోని కొన్ని ముఖ్య ఘట్టాలు.
- తొలి బడ్జెట్: భారతదేశపు మొట్టమొదటి బడ్జెట్ను ఏప్రిల్ 7, 1860న స్కాటిష్ ఆర్థికవేత్త జేమ్స్ విల్సన్ ప్రవేశపెట్టారు.
- స్వాతంత్య్రానంతరం: స్వాతంత్య్ర భారత తొలి బడ్జెట్ను నవంబర్ 26, 1947న ఆర్.కె. షణ్ముఖం చెట్టి ప్రవేశపెట్టారు.
- భాషా మార్పు: 1955లో మొదటిసారిగా బడ్జెట్ పత్రాలు హిందీలో ముద్రించబడ్డాయి.
- సమయం మార్పు: 1999లో బడ్జెట్ సమయాన్ని సాయంత్రం 5 గంటల నుండి ఉదయం 11 గంటలకు మార్చారు.
- రైల్వే బడ్జెట్ విలీనం: 2017లో రైల్వే బడ్జెట్ను సాధారణ బడ్జెట్లో కలిపివేశారు.
- పేపర్లెస్ బడ్జెట్: 2021లో భారతదేశపు మొట్టమొదటి ‘పేపర్లెస్’ (డిజిటల్) బడ్జెట్ను ప్రవేశపెట్టారు.